Huisartsen & pediaters

Coeliakie is een auto-immuunziekte die naar schatting bij 1 op de 100 mensen voorkomt. Omdat de symptomen uiterst divers zijn – variërend van klassieke darmklachten tot chronische vermoeidheid, anemie, groeiachterstand bij kinderen en onvruchtbaarheid – blijft de diagnose in de eerste lijn vaak lang uit.

Als huisarts of kinderarts speelt u een cruciale rol in het vroegtijdig herkennen van het ziektebeeld en het inzetten van het juiste diagnostisch traject.

DE GOUDEN REGEL: Start of adviseer NOOIT een glutenvrij dieet voordat de diagnostiek volledig is afgerond. Door het voortijdig starten met een glutenvrij dieet verdwijnen de antistoffen uit het bloed en herstelt het darmslijmvlies, waardoor darmschade niet meer zichtbaar is. Dit leidt onherroepelijk tot vals-negatieve serologische en histologische resultaten, wat een betrouwbare diagnose onmogelijk maakt.

1. Wanneer denken aan coeliakie? – symptomen & risicogroepen

Coeliakie is de ‘kameleon onder de ziektes’. Denk aan coeliakie bij de volgende klinische beelden:

Klassiek: chronische diarree, obstipatie, buikpijn, opgeblazen buik, onverklaarbaar gewichtsverlies, malabsorptie en groeiachterstand bij kinderen
Atypisch: aanhoudende vermoeidheid, ferriprieve anemie of chronisch foliumzuur-/vitamine D-tekort, dermatitis herpetiformis (jeukende blaasjes op ellebogen en rug), onverklaarde neuropathie of ataxie, migraine, spierpijnen, depressiviteit, recidiverende aften, verhoogde levertransaminasen, osteoporose op jonge leeftijd en onverklaarbare subfertiliteit of herhaalde miskramen
Risicogroepen (screen actief): eerstegraadsverwanten van coeliakiepatiënten, patiënten met geassocieerde auto-immuunziekten (zoals type 1 diabetes mellitus, auto-immuun thyreoïditis en genetische syndromen (down-, turner- of williamssyndroom)

2. Het diagnostisch protocol (stap voor stap)

Primaire serologie in de eerste lijn (bloedonderzoek): vraag bij het bloedonderzoek altijd de combinatie aan van:
- Tissue Transglutaminase IgA (tTG-IgA)
- Totaal IgA (om een selectieve IgA-deficiëntie uit te sluiten)
- Vraag het labo om bij een aangetoonde IgA-deficiëntie automatisch een ‘reflex-test’ uit te voeren op IgG-basis (DGP-IgG of tTG-IgG). Zo voorkomt u dat de patiënt een tweede keer moet laten prikken.

Voorwaarde voor een betrouwbare uitslag: De patiënt moet gedurende minimaal 6 weken voorafgaand aan de bloedafname een normaal, glutenhoudend dieet volgen (minimaal 1 tot 2 sneden brood per dag). Eet de patiënt al glutenvrij? Dan is een glutenbelasting van minimaal 6 weken noodzakelijk vóór de testen.

Doorverwijzing naar de tweede lijn: Bij een positieve serologie of een sterk klinisch vermoeden verwijst u door naar een specialist.
- Gastro-enteroloog (volwassenen): Bij een positieve serologie of sterk vermoeden blijft de goudstandaard een gastroduodenoscopie met biopten uit de bulbus en het secundaire duodenum (beoordeling volgens de Marsh-classificatie) .
- Kindergastro-enteroloog (kinderen): Conform de ESPGHAN-richtlijnen kan bij kinderen met een tTG-IgA > 10x de bovengrens van de normaalwaarde én een positieve EMA (anti-endomysium IgA) op een tweede onafhankelijke bloedafname de diagnose onder strikte voorwaarden gesteld worden zonder gastroscopie en biopsie.

3. Begeleiding en opvolging na de diagnose

De enige behandeling is een levenslang, 100% strikt glutenvrij dieet. Het dieet voorkomt lange-termijn complicaties zoals osteoporose, infertiliteit, miskramen en maligniteiten (zoals lymfomen). Verwijs uw patiënt door naar:

Een gespecialiseerde diëtiste: Voor het opstarten van een volwaardig en evenwichtig dieet.
De Vlaamse Coeliakievereniging: Voor praktische ondersteuning, gids etikettering, psychosociale ondersteuning, lotgenotencontact en informatie over de wettelijke tegemoetkoming via het RIZIV
Bij niet-responsieve klachten: Blijven de klachten of antistoffen hoog ondanks het dieet? Verwijs door naar een gespecialiseerd centrum (zoals UZ Leuven of UZ Gent) voor nader onderzoek naar refractaire coeliakie.

Nuttige documenten & links

Lees het artikel uit Huisarts Nu Huisarts Nu Tijdschrift - Coeliakie bij volwassenen | Domus Medica

[Diagnostisch stroomschema coeliakie]

Wat is coeliakie?

Coeliakie is een ernstige, chronische auto-immuunziekte die wordt getriggerd door gluten. Gluten is een eiwit dat van nature voorkomt in granen zoals tarwe, rogge, gerst, spelt en kamut.

Wat is coeliakie?

Symptomen

Waar de ene persoon een heel duidelijke ‘kleur’ laat zien met buikkrampen en diarree, uit de ziekte zich bij een ander onopvallend via extreme vermoeidheid, aften, osteoporose of psychische klachten.

Symptomen: De kameleon onder de ziektes?

Diagnose

De weg naar de officiële diagnose verloopt via een vast medisch stappenplan. Het is een traject dat je altijd samen met een arts doorloopt.

Kruisbesmetting & koken thuis

Zelftest

Buiklast, migraine, diarree, onvruchtbaarheid, vermoeidheid, spierpijnen, aften, vitaminetekort, depressie, huiduitslag, bloedarmoede .... Heb je dergelijke klachten, doe dan de zelftest.

Doe de zelftest!